Najważniejsze w skrócie
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych stosuje się od 11 marca 2024 r. Zastąpiło rozporządzenie (UE) nr 517/2014.
- Zakazy z załącznika IV dotyczą wprowadzania do obrotu nowych urządzeń. Eksploatacja i serwis istniejących instalacji są dozwolone na zasadach określonych w rozporządzeniu.
- VRF na R410A (GWP około 2088) nie może być wprowadzany do obrotu od 1 stycznia 2029 r. VRF na R32 (GWP 675) co do zasady do 31 grudnia 2032 r.
- Pompy ciepła split powietrze–woda do 12 kW z F-gazem o GWP co najmniej 150, w tym R32, są objęte zakazem od 1 stycznia 2027 r. Od tej samej daty ten sam próg dotyczy samodzielnych (monoblokowych) pomp ciepła do 50 kW.
- Zakazy dla układów split i urządzeń samodzielnych obowiązujące od 2027 r. mają wyjątek, gdy wymagają tego wymogi bezpieczeństwa w miejscu eksploatacji.
- Zakaz serwisowania czynnikami o GWP co najmniej 2500 obowiązuje od 1 stycznia 2026 r. i nie obejmuje R410A ani R32.
- Czynniki naturalne (R290, R744) nie są F-gazami, ale wymagają analizy bezpieczeństwa według PN-EN 378.
Stan prawny na 12 października 2026 r. Omówienie oparte na tekście rozporządzenia (UE) 2024/573 w polskiej wersji językowej opublikowanym w Dz.Urz. UE z 20 lutego 2024 r. Krajowe obowiązki, m.in. dotyczące certyfikacji i ewidencji, reguluje ustawa z 15 maja 2015 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych; nie omawiamy ich w tym artykule. Tekst ma charakter informacyjny.
Czego dotyczą zakazy z rozporządzenia 2024/573
Zakaz z art. 11 ust. 1 dotyczy wprowadzania do obrotu produktów i urządzeń wymienionych w załączniku IV od wskazanej tam daty. Nie zakazuje używania urządzeń już zainstalowanych. Dla projektanta i inwestora ważne są trzy zasady z tego artykułu:
- Części do naprawy. Wolno wprowadzać do obrotu części potrzebne do naprawy i serwisu istniejących urządzeń, jeżeli naprawa nie zwiększa pojemności urządzenia, nie zwiększa ilości F-gazu i nie zmienia czynnika na taki o wyższym GWP.
- Urządzenia z magazynu. Urządzenia wprowadzone do obrotu zgodnie z prawem przed datą zakazu mogą być dalej dostarczane. Po upływie roku od tej daty trzeba mieć dowód, że wprowadzono je do obrotu przed terminem.
- Definicja splitu. „Układ typu split” to układ z kilku jednostek połączonych przewodami czynnika, wymagający podłączenia obiegu na miejscu (art. 3 pkt 39). System VRF jest więc układem split. Stałe dwukanałowe pompy ciepła i klimatyzatory rozporządzenie zalicza do tej samej kategorii.
GWP dla HFC liczy się według wartości z załącznika I, które dla HFC pochodzą z czwartego raportu IPCC (AR4), a dla mieszanin jako średnią ważoną według załącznika VI. R32 (HFC-32) ma GWP 675. R410A to mieszanina R32 i R125 w proporcji 50/50 masowo; przy GWP R125 równym 3500 daje to około 2088.
Harmonogram zakazów dla klimatyzacji, pomp ciepła i chillerów
Tabela zestawia pozycje załącznika IV istotne dla instalacji HVAC w budynkach. Data oznacza dzień, od którego obowiązuje zakaz wprowadzania do obrotu.
| Pkt zał. IV | Urządzenia | Objęty czynnik | Od dnia | Wyjątek |
|---|---|---|---|---|
| 9a | pojedyncze układy split zawierające mniej niż 3 kg F-gazu | GWP ≥ 750 | 1.01.2025 | brak |
| 9b | split powietrze–woda do 12 kW | GWP ≥ 150 | 1.01.2027 | wymogi bezpieczeństwa |
| 9c | split powietrze–powietrze do 12 kW | GWP ≥ 150 | 1.01.2029 | wymogi bezpieczeństwa |
| 9d | split do 12 kW | każdy F-gaz | 1.01.2035 | wymogi bezpieczeństwa |
| 9e | split powyżej 12 kW, w tym VRF | GWP ≥ 750 | 1.01.2029 | wymogi bezpieczeństwa |
| 9f | split powyżej 12 kW, w tym VRF | GWP ≥ 150 | 1.01.2033 | wymogi bezpieczeństwa |
| 8b | pokojowe klimatyzatory typu plug-in, monoblokowe i inne samodzielne klimatyzatory oraz samodzielne pompy ciepła do 12 kW | GWP ≥ 150 | 1.01.2027 | wymogi bezpieczeństwa; wtedy limit GWP 750 |
| 8c | jak w 8b | każdy F-gaz | 1.01.2032 | wymogi bezpieczeństwa; wtedy limit GWP 750 |
| 8d | monoblokowe i inne samodzielne klimatyzatory i pompy ciepła powyżej 12 kW do 50 kW | GWP ≥ 150 | 1.01.2027 | wymogi bezpieczeństwa; wtedy limit GWP 750 |
| 8e | inne samodzielne klimatyzatory i pompy ciepła, np. powyżej 50 kW | GWP ≥ 150 | 1.01.2030 | wymogi bezpieczeństwa; wtedy limit GWP 750 |
| 7b | chillery do 12 kW | GWP ≥ 150 | 1.01.2027 | wymogi bezpieczeństwa |
| 7c | chillery do 12 kW | każdy F-gaz | 1.01.2032 | wymogi bezpieczeństwa |
| 7d | chillery powyżej 12 kW | GWP ≥ 750 | 1.01.2027 | wymogi bezpieczeństwa |
Przy urządzeniach samodzielnych (pkt 8) przypisanie do litery zależy od rodzaju i mocy urządzenia. W polskiej wersji pkt 8b określenie „typu plug-in” stoi na końcu wyliczenia, ale w wersjach angielskiej, niemieckiej i czeskiej odnosi się wyłącznie do pokojowych klimatyzatorów. Samodzielne pompy ciepła do 12 kW, w tym monoblokowe pompy ciepła powietrze–woda, podlegają więc pkt 8b: od 1 stycznia 2027 r. próg GWP 150, a od 1 stycznia 2032 r. zakaz wszystkich F-gazów (pkt 8c), w obu przypadkach z wyjątkiem bezpieczeństwa i limitem GWP 750. Kwalifikację konkretnego urządzenia warto potwierdzić w deklaracji producenta.
Wyjątek „wymogi bezpieczeństwa w miejscu eksploatacji”
Zakazy dla układów split od 2027 r. zawierają zastrzeżenie „chyba że jest to wymagane do spełnienia wymogów bezpieczeństwa w miejscu eksploatacji”. Podobny wyjątek mają zakazy dla urządzeń samodzielnych z pkt 8b–8e, ale dla nich rozporządzenie określa wtedy górny limit GWP 750.
Wyjątek odnosi się do konkretnego miejsca instalacji, a nie do typu budynku czy preferencji inwestora. Rozporządzenie definiuje „wymogi bezpieczeństwa” (art. 3 pkt 42) jako wymogi wynikające z prawa unijnego lub krajowego albo z norm i dokumentacji technicznej, które ze względu na specyfikę miejsca zakazują stosowania określonych F-gazów lub rozwiązań alternatywnych. Urządzenia wprowadzane do obrotu na podstawie wyjątku muszą mieć etykietę wskazującą te wymogi lub normy (art. 12 ust. 15). Rozporządzenie nie przewiduje natomiast procedury zatwierdzania wyjątku. W praktyce uzasadnienie powinno wynikać z analizy bezpieczeństwa w projekcie, np. z ograniczeń dla czynników palnych według PN-EN 378. Przed oparciem projektu na tym wyjątku zalecamy konsultację prawną.
VRF: R410A, R32 i horyzont 2033
System VRF projektowany dziś powinien mieć czynnik, który pozwoli wprowadzić urządzenia do obrotu w terminie dostawy. Dla czynników stosowanych w VRF oznacza to:
- R410A. Od 1 stycznia 2029 r. nowe systemy split powyżej 12 kW z GWP co najmniej 750 nie mogą być wprowadzane do obrotu (pkt 9e). Istniejące instalacje mogą pracować i być serwisowane. Rozbudowa istniejącego systemu o nowe jednostki po tej dacie wymaga sprawdzenia, czy mieści się w odstępstwie dla części, bo przepis wyklucza zwiększenie pojemności urządzenia i ilości F-gazu.
- R32. GWP 675 jest niższy niż próg 750, więc VRF na R32 co do zasady może być wprowadzany do obrotu do 31 grudnia 2032 r. Od 1 stycznia 2033 r. obowiązuje próg GWP 150 (pkt 9f). R32 należy do klasy bezpieczeństwa A2L (czynnik o niskiej palności), co ma znaczenie przy dużych napełnieniach i małych pomieszczeniach.
- Rozwiązania alternatywne. Dla obiektów, w których horyzont 2033 r. jest ryzykiem, rozważamy układy wodne: pompy ciepła lub agregaty wody lodowej z czynnikiem naturalnym albo o niskim GWP, z klimakonwektorami lub belkami w pomieszczeniach. Wybór zależy od programu użytkowego, potrzeby jednoczesnego grzania i chłodzenia, miejsca na urządzenia i kosztów eksploatacji.
Podaż HFC na rynku UE jest stopniowo ograniczana. Według załącznika VII maksymalna ilość HFC w latach 2027–2029 to mniej więcej połowa limitu z lat 2025–2026, a od 2050 r. limit wynosi zero. Ma to znaczenie dla długoterminowych kosztów serwisu instalacji na HFC.
Więcej o tym, jak dobieramy systemy, piszemy na stronie projektowanie klimatyzacji i systemów VRF/VRV.
Pompy ciepła powietrze–woda: split, monoblok i czynniki naturalne
Pompa ciepła split powietrze–woda do 12 kW z R32 nie może być wprowadzana do obrotu od 1 stycznia 2027 r., chyba że wymagają tego wymogi bezpieczeństwa (pkt 9b). Ten sam próg GWP 150 od 1 stycznia 2027 r. dotyczy samodzielnych (monoblokowych) pomp ciepła do 12 kW (pkt 8b), a od 1 stycznia 2032 r. obejmuje je zakaz wszystkich F-gazów (pkt 8c). W budynkach jednorodzinnych i małych obiektach przesuwa to wybór w stronę urządzeń z czynnikiem o GWP poniżej 150, np. R290.
W monobloku cały obieg czynnika jest fabrycznie zamknięty w jednej jednostce, zwykle zewnętrznej, a do budynku trafia tylko woda lub roztwór glikolu. To upraszcza analizę bezpieczeństwa wewnątrz budynku, ale nie usuwa jej. R290 jest czynnikiem klasy A3 (wysoce palnym). Producent określa w instrukcji strefy wokół jednostki, w których nie mogą znajdować się m.in. otwory do budynku czy źródła zapłonu. Te wymagania muszą znaleźć się w projekcie zagospodarowania i w koordynacji z architekturą.
Dla mocy powyżej 12 kW obowiązują inne daty: monobloki powyżej 12 kW do 50 kW z GWP co najmniej 150 od 1 stycznia 2027 r. (pkt 8d), a układy split powyżej 12 kW według pkt 9e i 9f. Kaskady pomp ciepła w budynkach wielorodzinnych i usługowych projektujemy więc z uwzględnieniem tych progów. Szczegóły na stronie projektowanie pomp ciepła i instalacji grzewczych.
Czynniki naturalne i PN-EN 378 w pomieszczeniach z ludźmi
Wybór czynnika o niskim GWP zwykle oznacza większe wymagania bezpieczeństwa. Norma PN-EN 378 (instalacje chłodnicze i pompy ciepła, wymagania dotyczące bezpieczeństwa i ochrony środowiska) wiąże dopuszczalne napełnienie z klasą bezpieczeństwa czynnika, kategorią dostępu do pomieszczenia, lokalizacją układu i kubaturą pomieszczeń.
| Czynnik | Klasa bezpieczeństwa | Status wobec 2024/573 | Główne zagadnienia projektowe |
|---|---|---|---|
| R410A | A1 | HFC, GWP ok. 2088 | brak nowych splitów powyżej 12 kW od 2029 r.; serwis dozwolony |
| R32 | A2L | HFC, GWP 675 | napełnienie a kubatura najmniejszego pomieszczenia, detekcja, zawory odcinające |
| R290 (propan) | A3 | nie jest F-gazem | strefy wokół urządzenia, lokalizacja na zewnątrz lub w maszynowni, źródła zapłonu |
| R744 (CO₂) | A1 | nie jest F-gazem | bardzo wysokie ciśnienia robocze, stężenie w małych pomieszczeniach |
W projekcie oznacza to konkretne decyzje: obieg czynnika palnego poza strefą przebywania ludzi, sprawdzenie najmniejszego pomieszczenia obsługiwanego przez system VRF, detekcja wycieku z sygnalizacją i automatyką, wentylacja maszynowni oraz koordynacja z branżą elektryczną i ochroną przeciwpożarową. Wartości graniczne napełnienia przyjmujemy według aktualnego wydania normy i dokumentacji producenta dla konkretnego urządzenia.
Serwis istniejących instalacji po 1 stycznia 2026 r.
Od 1 stycznia 2026 r. zabrania się stosowania F-gazów z załącznika I o GWP co najmniej 2500 do konserwacji lub serwisowania urządzeń klimatyzacyjnych i pomp ciepła (art. 13 ust. 4). Do 1 stycznia 2032 r. zakaz nie obejmuje gazów zregenerowanych, oznakowanych zgodnie z art. 12 ust. 7, oraz gazów poddanych recyklingowi i używanych przez podmiot, który je odzyskał lub na którego rzecz odzysk przeprowadzono.
Zakaz nie dotyczy R410A (GWP około 2088) ani R32 (GWP 675). Obejmuje starsze mieszaniny o wysokim GWP, np. R404A (GWP około 3922), stosowany głównie w chłodnictwie. Dla urządzeń chłodniczych analogiczny zakaz obowiązuje już od 1 stycznia 2025 r. (art. 13 ust. 3). Przepis art. 13 ust. 5, wprowadzający od 2032 r. próg GWP 750 dla serwisu, dotyczy stacjonarnych urządzeń chłodniczych z wyjątkiem chillerów, a nie klimatyzacji i pomp ciepła.
Dla właściciela instalacji na R410A wniosek jest prosty: nie ma prawnego obowiązku wymiany, ale planując modernizację, warto uwzględnić ograniczoną możliwość rozbudowy po 2029 r. i rosnące ograniczenia podaży HFC.
Co wpisać do projektu i do zapytania ofertowego
Wymagania F-gazowe powinny być zapisane w projekcie i dokumentach przetargowych, a nie zostawione wykonawcy. Rekomendujemy następujący zakres:
- Dla każdego układu: rodzaj czynnika, GWP, klasa bezpieczeństwa, masa napełnienia w kilogramach i w tonach ekwiwalentu CO₂.
- Kwalifikacja z załącznika IV: punkt i litera, pod które podlega urządzenie, oraz data, do której może być wprowadzone do obrotu.
- Termin dostawy: wymóg, aby urządzenia w dacie dostawy mogły być zgodnie z prawem dostarczone, a dla urządzeń z magazynu po upływie roku od daty zakazu dowód wprowadzenia do obrotu przed tą datą.
- Analiza według PN-EN 378: najmniejsze obsługiwane pomieszczenie, przyjęte środki ochronne (detekcja, zawory, wentylacja), lokalizacja jednostek i strefy dla czynników palnych.
- Wyjątek bezpieczeństwa: jeżeli projekt na nim się opiera, pisemne uzasadnienie dla konkretnego miejsca eksploatacji.
- Zasady równoważności: zamiennik nie może mieć czynnika o wyższym GWP ani wymagać innych środków bezpieczeństwa bez zgody projektanta.
- Serwis i rozbudowa: dostępność części, możliwość rozbudowy systemu w przyszłości i warunki serwisu w okresie gwarancji.
| Sytuacja | Rozwiązanie do rozważenia | Na co uważać |
|---|---|---|
| Nowy biurowiec lub hotel z dostawą urządzeń po 2028 r. | VRF na R32 albo układ wodny z pompami ciepła | horyzont 2033 dla VRF, analiza PN-EN 378 dla małych pomieszczeń |
| Pompa ciepła do 12 kW w budynku mieszkalnym | monoblok lub split z czynnikiem o GWP poniżej 150, np. R290 | strefy wokół jednostki zewnętrznej, próg GWP 150 od 2027 r. (pkt 8b i 9b) |
| Modernizacja instalacji VRF na R410A | serwis, a przy rozbudowie analiza odstępstwa dla części | brak nowych jednostek R410A od 2029 r. |
| Woda lodowa dla procesów lub serwerowni | chillery powyżej 12 kW z czynnikiem o GWP poniżej 750 | zakaz z pkt 7d obowiązuje od 2027 r. |
Weryfikację zamienników w trakcie budowy prowadzimy w ramach nadzoru autorskiego.
Podsumowanie dla inwestora
Rozporządzenie 2024/573 nie zmusza do wymiany działających instalacji, ale wyznacza daty, po których określonych urządzeń nie da się już kupić. Projekt powstający w 2026 r. często trafia na budowę po roku lub dwóch, dlatego czynnik i typ systemu warto dobrać z uwzględnieniem terminu dostawy, a nie daty projektu.
Jeśli planujesz klimatyzację, VRF lub pompy ciepła w nowym obiekcie albo modernizację instalacji na R410A, prześlij nam opis obiektu i harmonogram. Wskażemy warianty zgodne z harmonogramem zakazów i przygotujemy bezpłatną wycenę projektu.